Những nguyên nhân gây ô nhiễm không khí mà bạn cần biết

nguyen-nhan-gay-o-nhiem-khong-khi-1

Có những nguyên nhân gây ô nhiễm không khí nào? Ô nhiễm không khí là là vấn đề dường như được nhắc đến mỗi ngày bởi những ảnh hưởng tiêu cực của nó. Cụm từ này trở nên khá phổ biến với hầu hết mọi người, thậm chí nó còn xuất hiện trên các phương tiện truyền thông đại chúng như báo chí, mạng xã hội,… Đặc biệt, tình trạng ô nhiễm không khí đáng báo động ở các khu vực trung tâm như Hà Nội, TP Hồ Chí Minh.

Để bảo vệ sức khoẻ của mình, người thân và góp phần nâng cao ý thức cộng đồng, bạn cần am hiểu về thực trạng và nguyên nhân gây ô nhiễm môi trường không khí hiện nay. Đừng bỏ qua những thông tin hữu ích sau đây nhé!

nguyen-nhan-gay-o-nhiem-khong-khi-1
Không khí ô nhiễm bao trùm cả thành phố

1. Ô nhiễm không khí là gì?

Theo thuật ngữ khoa học, ô nhiễm không khí xảy ra khi không khí thay đổi bất cứ các thành phần vật lý, hoá học hay sinh học. Nói nôm na là bất kỳ loại khói bụi hoặc khí gây hại xuất hiện trong không khí đều sẽ trực tiếp gây ảnh hưởng xấu đến sức khoẻ của con người, động vật và môi trường tự nhiên.

2. Các nguyên nhân gây ô nhiễm môi trường không khí

Nguyên nhân gây ô nhiễm không khí bao gồm rất nhiều yếu tố. Tuy nhiên, để phân loại chúng, ta có 2 tác nhân chính là: tác nhân tự nhiên và tác nhân nhân tạo. 

2.1. Tác nhân tự nhiên

  • Ô nhiễm bởi gió, bụi: Gió được xem là nhân tố tự nhiên gây ra sự lan truyền của ô nhiễm không khí. Nó có thể thổi, đẩy đi xa các bụi bẩn, khí thải ô nhiễm đến hàng trăm kilomet, dẫn đến lây lan ô nhiễm trên diện rộng.
  • Bão, lốc xoáy: Mỗi cơn bão sinh ra một lượng lớn khí thải NOx gây ô nhiễm môi trường. Bên cạnh đó, bão, lốc xoáy còn kéo theo bụi mịn (PM10, PM2.5) – nguyên nhân gây ô nhiễm không khí tăng lên. 
  • Tình trạng cháy rừng: Nếu quy mô đám cháy lớn và thời gian dập cháy lâu, đám cháy rừng sẽ sinh ra một lượng lớn Nito Oxit trong không khí. Đây là chất khí độc hại cho môi trường tự nhiên và con người.
  • Núi lửa phun trào: gây ra hiện tượng đẩy khí metan, clo, lưu huỳnh,… ở sâu trong các tầng nham thạch ra ngoài môi trường với hàm lượng cao khiến không khí trở nên ô nhiễm.
  • Thời điểm giao mùa: vào tháng 10, 11 sẽ xuất hiện sương mù. Những lớp sương dày này tạo điều kiện cho lớp bụi tích tụ (bụi mịn, siêu mịn,…) không thoát được. Chúng bao phủ lên thành phố gây nên hiện tượng ô nhiễm không khí. 
nguyen-nhan-gay-o-nhiem-khong-khi-2
Núi lửa phun trào thải ra khí độc gây ô nhiễm

Ngoài ra, các nguyên nhân gây ô nhiễm không khí khách quan có thể kể đến như quá trình phân huỷ xác động, thực vật; chất phóng xạ trong tự nhiên, sóng biển,… Tuy nhiên, nguyên nhân gây ô nhiễm không khí trầm trọng và đáng quan tâm nhất là nguyên nhân đến từ con người.

2.2. Tác nhân nhân tạo

  • Hoạt động của ngành công nghiệp

Các ngành công nghiệp xuất hiện ở mọi quốc gia không riêng gì Việt Nam. Cho nên đây là nguyên nhân gây ô nhiễm không khí là không thể tránh khỏi bởi các hoạt động công nghiệp. 

nguyen-nhan-gay-o-nhiem-khong-khi-3
Lượng lớn khí thải từ các khu công nghiệp

Cụ thể, các nhà máy xí nghiệp thải ra lượng lớn cacbon monoxit, hydrocacbon, các hợp chất hữu cơ và hóa chất khác vào môi trường sống. Trong khi đó, ngày càng nhiều khu công nghiệp “mọc lên như nấm” mà chính sách bảo vệ môi trường lại lỏng lẻo, không được chú trọng. Điều này khiến cho chất lượng không khí bị suy giảm nghiêm trọng, thậm chí ô nhiễm nặng nề đến đất và nước. 

  • Hoạt động của ngành nông nghiệp

Nguyên nhân gây ô nhiễm không khí còn phải kể đến khí amoniac độc hại. Nghiêm trọng thay, loại khí này là một sản phẩm của các hoạt động nông nghiệp. Các hoạt động như: sử dụng thuốc trừ sâu, phân bón, thuốc diệt côn trùng,… thải vào môi trường không khí lượng amoniac đáng kể. 

nguyen-nhan-gay-o-nhiem-khong-khi-4
Đốt rơm, rạ gây ô nhiễm môi trường không khí

Thêm nữa, các hoạt động nông nghiệp là các hoạt động tất yếu phải diễn ra, cộng thêm việc đốt rơm rạ ở các vùng nông thôn càng góp phần gây ô nhiễm bầu không khí, môi trường đất, nước.

  • Hoạt động xử lý nhiên liệu hóa thạch

Khí Sunfua Dioxit (SO2) được thải ra từ quá trình đốt nhiên liệu hóa thạch như: than, dầu mỏ, các chất dễ cháy trong nhà máy gây suy giảm chất lượng không khí. Ngoài ra, việc lạm dụng nhiên liệu hóa thạch càng gây tác động xấu đến chính con người, giết chết chính môi trường sống quanh chúng ta.

  • Hoạt động khai thác

Khai thác là hoạt động diễn ra khi con người sử dụng các công cụ, thiết bị cơ học lớn để lấy khoáng vật nằm sâu trong lòng đất. Quá trình này xảy ra đi kèm với sự thải khói bụi vào không khí với một lượng lớn. 

nguyen-nhan-gay-o-nhiem-khong-khi-5
Khai thác nhiên liệu trên diện rộng thải ra khói bụi gây hại

Dễ dàng thấy ở Quảng Ninh, các khu vực khai thác luôn mù mịt khói bụi. Tình trạng này không những gây ảnh hưởng tiêu cực đến bầu khí quyển, mà thời gian dài còn ảnh hưởng trực tiếp đến người dân và công nhân tham gia khai thác có nguy cơ mắc bệnh, suy giảm tuổi thọ do hít không khí độc thường xuyên.

  • Hoạt động quân sự

Vũ khí hạt nhân, chiến tranh hoá học, tên lửa và khí độc từ ngành quân sự cũng là một trong số các nguyên nhân gây ô nhiễm không khí nghiêm trọng.

  • Giao thông vận tải
nguyen-nhan-gay-o-nhiem-khong-khi-6.jpg
Ô nhiễm không khí trầm trọng do hoạt động giao thông, vận tải

Các phương tiện để lưu thông (ô tô, xe máy, xe lửa,…) phải sử dụng nhiên liệu khí đốt để hoạt động. Do đó, các động cơ này thải ra môi trường lượng khí thải và khói bụi vô cùng lớn. Ngoài ra, sử dụng các phương tiện lỗi thời trong khi các dịch vụ di chuyển công cộng chưa phát triển nhiều cũng là nguyên nhân gây ô nhiễm không khí nặng nề. 

  • Các công trình xây dựng
nguyen-nhan-gay-o-nhiem-khong-khi-7
Ảnh hưởng từ các công trình xây dựng

Đi đôi với sự phát triển kinh tế – xã hội trên cả nước, các công trình, cơ sở hạ tầng hàng loạt được phá dỡ, thi công, đặc biệt là ở các thành phố lớn. Những hoạt động xây dựng này tác động từng ngày đến bầu không khí, dẫn đến ô nhiễm không khí ngày một nhiều hơn. 

  • Sinh hoạt của cư dân
nguyen-nhan-gay-o-nhiem-khong-khi-9
Ô nhiễm không khí do đốt than, củi

Các nhiên liệu được sử dụng trong sinh hoạt hàng ngày của con người cũng là nguyên nhân gây ô nhiễm không khí. Các tác nhân bao gồm: than, củi đốt, chất tẩy rửa, sơn, chiên rán thức ăn,… Mặc dù không gây nguy hại cho môi trường không khí trên diện rộng, nhưng các hoạt động này tạo ra rất nhiều khói gây ho và cay mắt, chất tẩy rửa vệ sinh gây hại cho người tiếp xúc, dẫn đến ô nhiễm không khí trong nhà và khu vực gần nơi sinh sống. 

  • Hoạt động thu gom, xử lý rác thải
nguyen-nhan-gay-o-nhiem-khong-khi-8
Ô nhiễm từ đốt rác trực tiếp

Lượng rác thải quá tải, không được phân loại mà lại xử lý theo cách thủ công (đốt rác trực tiếp ngoài môi trường) gây ra ảnh hưởng tiêu cực đến chất lượng không khí. Ngoài ra, ao hồ lâu năm, bùn thải không được xử lý cũng góp phần gia tăng mức độ ô nhiễm môi trường không khí. 

3. Ô nhiễm không khí gây ra những hậu quả gì?

3.1. Tác động xấu đến môi trường tự nhiên

Không những gây hại cho con người, ô nhiễm không khí còn gây ảnh hưởng không nhỏ đến tất cả động – thực vật. Các chất như nitơ đioxit, ozon, flo,lưu huỳnh đioxit, chì… xuất hiện trong bầu khí quyển sẽ gây hư hại hệ thống giảm thoát nước, tác động xấu đến các sinh vật, làm giảm khả năng kháng bệnh của chúng.

nguyen-nhan-gay-o-nhiem-khong-khi-10
Cơ chế gây hại của không khí ô nhiễm đến đời sống sinh vật

Phổ biến hơn là các hiện tượng biến đổi khí hậu, hiệu ứng nhà kính, hiện tượng mưa axit xảy ra dưới tác động của ô nhiễm không khí. Hậu quả là làm cho thực vật thiếu thức ăn như canxi, các chất dinh dưỡng, vi sinh vật… Ngoài ra, mưa axit khiến cho ion nhôm được giải phóng vào nước dẫn vào rễ cây, giảm hấp thu thức ăn và nước của thực vật. Nó còn ăn mòn lớp phủ bảo vệ sáp của lá cây, chặn đứng sự phát triển của cây và khiến cây chết dần.

Đối với động vật, đặc biệt là vật nuôi, các tác nhân độc hại trong không khí thậm chí đe dọa đến tính mạng của chúng. Hít trực tiếp Flo hoặc qua chuỗi thức ăn, chúng sẽ bị nhiễm độc. Những giọt nước mưa chứa acid khi rơi xuống đất cũng có thể làm chết cây cối, tổn hại đến các động vật nhỏ như cá, ốc, các sinh vật sống dưới nước…

3.2. Ảnh hưởng xấu đến sức khoẻ con người

nguyen-nhan-gay-o-nhiem-khong-khi-11
Ô nhiễm không khí ảnh hưởng đến sức khoẻ con người nghiêm trọng ra sao?

Theo nghiên cứu của WHO (Tổ chức Y tế Thế giới), cơ thể con người chỉ có khả năng tự bảo vệ mình đối với bụi hạt có kích cỡ lớn hơn 10 micromet. Do đó, các hạt bụi có kích thước từ từ 0,01 đến 5 micromet sẽ bị giữ lại trong phế nang và khí quản. 

Trong khi đó, nguyên nhân gây ô nhiễm không khí – bụi mịn PM2.5, có đường kính bé hơn 2,5 micromet có trong không khí ô nhiễm. Vì vậy, hít phải không khí có chứa loại bụi mịn này, khả năng ảnh hưởng xấu đến sức khỏe hơn bất kỳ chất ô nhiễm nào khác, ngay cả khi chỉ hít vào cơ thể với nồng độ thấp. Theo đó, bụi mịn và siêu mịn đã được Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế cho vào danh sách các chất gây ung thư nguy hiểm cho con người. 

Ngoài ra, một số bệnh như hen suyễn, tim mạch, ung thư phổi, võng mạc,… cũng đến từ việc tiếp xúc với ô nhiễm không khí.

Đọc thêm: Những hậu quả của ô nhiễm không khí đối với đời sống

4. Biện pháp bảo vệ chính mình trước thực trạng ô nhiễm không khí

Có rất nhiều biện pháp để giảm thiểu ô nhiễm không khí và bảo vệ sức khoẻ của mình. Thiết thực nhất là trồng thêm cây xanh, đeo khẩu trang, thay đổi phương tiện giao thông. Bên cạnh đó, tuyên truyền và nâng cao ý thức cộng đồng là hành động cần được nhân rộng. Bởi lẽ, nếu mọi người cùng chung tay, sẽ có thể cải thiện và cứu vãn được tình trạng ô nhiễm môi trường nói chung và ô nhiễm không khí nói riêng.

nguyen-nhan-gay-o-nhiem-khong-khi-12
Chung tay khắc phục ô nhiễm không khí, mang lại bầu khí quyển trong lành

Riêng các nhà máy, doanh nghiệp với lượng lớn phế liệu phát sinh, hẳn là cần đến việc xử lý chúng. Quá trình này giúp góp phần giảm thiểu nguy cơ gây ô nhiễm môi trường cũng như tiết kiệm chi phí sản xuất.

Tham khảo:

Ngày môi trường thế giới và những điều bạn chưa từng biết

Những hậu quả của ô nhiễm môi trường để lại rất nghiêm trọng